Άχαρες εξηγήσεις και για την..κηδεία και το μνημόσυνο..

Τον τελευταίο καιρό, εκτός από τα γεμάτα "συμπαράσταση" λόγια που έχω διαβάσει από κάποιους που κάποια στιγμή σκέφτομαι να δημοσιεύσω για "μουσειακούς" και κοινωνιολογικούς λόγους της ανθρώπινης συμπεριφοράς, κρίσης και επικριτικότητας για τις πράξεις ενός ανθρώπου που μέσα στην ψυχρή πραγματικότητα της απώλειας του πατέρα του, τρέχει με την ληξιαρχική πράξη θανάτου στα χέρια δεξιά και αριστερά για τα διάφορα ανατριχιαστικά διαδικαστικά, παλεύοντας να διαβάσει αυτό το χαρτί που κρατάει στα χέρια του, να συνειδητοποιήσει αν αφορά όντως τον γονιό του και περιμένοντας να ξυπνήσει απο έναν εφιάλτη που κάθε μέρα γίνεται όλο και πιο αληθινός. Πρέπει να εξηγώ τα πιο αποστομοτικά αυτονόητα;.. Οι φίλοι, γνωστοί και άγνωστοι, μου λένε να μην δίνω σημασία στα σχόλια που ακούω και διαβάζω, μα σκέφτομαι τον μπαμπά μου που κάθε σχόλιο, ακόμα και των πιο άσχετων με εκείνον, το περνούσε κόσκινο. Γιατί; Γιατί ήταν ένας άνθρωπος με πάθος που σιχαινόταν το άδικο, το ψέμμα και την διαστρεβλωμένη χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Πείτε το γονίδια, ή ότι μου το δίδαξε εκείνος, ή οτι τον μιμήθηκα, ή είναι εκ του φυσικού που μιλούσαμε και μιλάμε την ίδια γλώσσα. Τώρα κατηγορούμαι και για ασέβεια πρός την μνήμη του γιατί η κηδεία ήταν χριστιανική και γιατί τα μνημόσυνα και γιατί το ένα και γιατί το άλλο..Φοβάμαι οτι και η κίνηση της οικογένειας να τηρήσει την θρησκευτική παράδοση στην οποία μεγάλωσε ο πατέρας μου και αποστασιοποιήθηκε μόνο πρακτικά απο αυτή, αλλά σεβόμενός τη βαθύτα, έχει και αυτή αφοριστεί..Νιώθω λίγο περίεργα να απολογούμαι συνέχεια για την σχέση μου με τον πατέρα μου και για τις κινήσεις που κάνω..Ο πατέρας μου ήταν ένας βαθειά φιλοσοφημένος άνθρωπος και σεβόταν όλες τις θρησκείες και την φιλοσοφία τους. Εκείνος με πήγε πρώτη φορά στην Ινδία, εκείνος με πήγε στην Ιερουσαλήμ και την Βηθλεέμ και εκείνος έψελνε μέσα στην σπηλιά δίπλα στον Πανάγιο Τάφο για να νιώσει την ακουστική της σπηλιάς. Και στον γάμο μου όταν χαιρέτησε τον ιερέα -που επιπλέον είχε βαφτίσει τον άντρα μου- έβγαλε το καπέλο του και του φίλησε το χέρι, όπως θα σεβόταν κάθε ιερέα που έβλεπε οτι με βαθύτητα και συνείδηση υπηρετούσε την όποια θρησκεία του..Αυτός ήταν ο πατέρας μου, αυτοί είμαστε κ εμείς..Πόσο ακόμα θα πρέπει μέσα στον κυκεώνα που βρίσκομαι να εξηγώ, οτι με κάποια σκέψη και βασανιστική περισυλλογή πράττω όπως πράττω;..Προς υπεράσπιση του εαυτού μου κ εγώ, μπαμπά...

Τίποτα δεν πάει χαμένο - Τσελεντάκης Μανώλης

(βιαστικό σημείωμα για μια ξαφνική απώλεια, πάντα είναι ξαφνική η ΑΠΩΛΕΙΑ)

Μεγάλη και στενάχωρη απώλεια.

Ένας Κρητικός που υπήρξε συγχρόνως Έλληνας, Κοσμικός, Μινωικός.
Κρητικός χωρίς να το διαλαλεί με μπαλωθιές
Έλληνας χωρίς να κονομάει από την ελληνοσύνη
Κοσμικός χωρίς να κόβει τη ρίζα του
Μινωίτης χωρίς να υπάρχει Κνωσσός.

Μεγάλωσε δίπλα μας, αλλά ταξίδεψε παντού και επέστρεφε πάντα. Έζησε με ένστικτο, τόλμη και νου. Ρούφηξε τις θεωρίες, τις πράξεις και όλους τους πνευματικούς και επαναστατικούς χωροχρόνους των τελευταία 50 χρόνων.
Ένας άνθρωπος ελευθέρας βοσκής, ένας ελεύθερος σκοπευτής που ακόμα κι όταν δεν έβρισκε κέντρο (σπάνια), χάζευες το ίχνος της βολής του σαν διάττοντα αστέρα τη νύχτα.

Κατάφερε να κτίσει αυτά που καταλαβαίναμε όλοι, αυτά που καταλάβαιναν ολίγοι και αυτά που καταλάβαινε μόνον αυτός, σε λέξεις, ρίμες και τραγούδια που τα καταλάβαιναν και τα ένιωθαν όλοι. Με τρόπο καίριο, χαριτωμένο, μελαγχολικό, βαθιά λαϊκό.
Και το πιο ‘τοπικό’ ίχνος που άφηνε είχε ένα κοσμικό-συμπαντικό τροπισμό. Χωμάτινος, αέρινος, ηφαιστειώδης και υγρός συγχρόνως στα τραγούδια του. Απολλώνιος και Διονυσιακός, πνεύμα και οινόπνευμα μαζί. Και από την πιο βαθιά μελαγχολία σ΄ έβγαζε στη ζεστή ανθρώπινη ελπίδα και από τον πιο σκοτεινό βαρύ και ‘νυσταγμένο’ δρόμο σ΄ οδηγούσε στο χάραμα.

Ήταν ζεστός άνθρωπος ο Μανώλης (αυτό εξέπεμπε ακόμα και σε μένα που δεν τον γνώριζα προσωπικά) και ακομπλεξάριστος.
Ψυχροί, κομπλεξικοί και βαθιά επαρχιώτες υπήρξαν όσοι κατά καιρούς τον αντιμετώπιζαν με ειρωνεία, συγκατάβαση, ζήλεια ή εχθρότητα, χαρακτηρίζοντάς τον περίεργο, αιρετικό, εμμονικό, ιδιαίτερο.
Ναι, ήταν όλα αυτά, αλλά ακριβώς με τον αντίθετο τρόπο με τον οποίο τα εννοούσαν όσοι τα έλεγαν.
Και ευτυχώς που σ αυτήν τη βαθιά αποπνευματωμένη, μίζερη, παρακμάζουσα, αντι-λαϊκή και συγχρόνως επαρχιώτικη, κοτζαμπάσικη Ελλάδα υπήρξε τέτοιος.

Μπορεί να αισθάνθηκε πολλές φορές μοναξιά, αλλά ποτέ δεν υπήρξε μόνος.
Μανώλη, σ ευχαριστούμε.
Τίποτα δεν πάει χαμένο, στη χαμένη σου ζωή,
τ’ όνειρό σου ανασταίνω και το κάθε σου γιατί
Ηράκλειο, 13/3/11
Τσελεντάκης Μανώλης
Δάσκαλος-Σκηνοθέτης
υ. γ.
Βλέπω στο σάιτ του ΟΦΗ, ότι θα τηρήσουν την Κυριακή ενός λεπτού σιγή στη μνήμη του.
Το βρίσκω γνήσια λαϊκό και χαριτωμένο. Μια ταπεινή και παιχνιδιάρικη τιμή που θα του άρεσε. Όταν μπαίνει η ομάδα πάντα ακούγεται ο ύμνος που έχει γράψει ο Ρασούλης γι αυτήν. Φαντάζομαι, αυτή τη φορά μέσα σε απόλυτη, πνιγηρή σιωπή. Θα τους πρότεινα επίσης οι παίκτες να φέρουν μαύρα περιβραχιόνια και να ακουστούν, από τα μεγάφωνα, μόνο τραγούδια του Ρασούλη, σαν ελάχιστος και αρμόζων τρόπος τιμής.
Αχ, ρε Μανώλη.

Να 'μαστε πάλι εδώ Αντρέα

Στίχοι: Μανώλης Ρασούλης
Μουσική: Αντρέας Μικρούτσικος

Να 'μαστε πάλι εδώ Αντρέα, οι δρόμοι τρέχουν χιαστί
σημείο "χ" και μεις παρέα και ας φύγαν χίλιοι δυο καιροί
Μένω κατάπληκτος Μανώλη, δεν ξέρω αλήθεια τι να πω
Πώς γίνεται ο καθένας όλοι και όλοι πώς γίνονται εγώ

Σαν μια Ιθάκη είναι το τώρα, που όλο γυρίζω να τη βρω
και με των Δαναών τα δώρα, γελώ τον δόλιο μου εαυτό
Αμάν βαριά φιλοσοφία, ας πούμε κάτι πιο απλό
καλές οι Η.Π.Α. και η Ρωσία, μα έχω το δράμα μου και γω

Μια από τις σχέσεις που δε ξέρεις, μου φώναξε ένα πρωινό
κάνεις εσύ αυτό που θέλεις, γι' αυτό βαθιά και σε μισώ
Και γω δεν είμαι με τη Μαίρη κι όμως μαζί της έχω γιο
με σεργιανά σ' άγνωστα μέρη χάνομαι, βρίσκομαι και ζω

Ελπίδες μέσα στη φορμόλη και πολλαπλάσιοι οι καιροί
άλλαξε τόσο αυτή η πόλη, μα 'μεινε ίδιο κατιτί
Το πρώτο πρώτο μας τραγούδι, αυτό θαρρώ πως θες να πεις
Κάλλιο στο χώμα το λουλούδι παρά σε βάζο περιωπής

Περνούν γερνούν τα γεγονότα, μα είναι καλό που 'μαστε εδώ
Φαντάσου φτάνει και μια νότα κι αλλάζεις όλο το σκοπό
Νομίζω έτσι και η ζωή μας σαν όπως λεν τα πάντα ρει
Στη θάλασσα η εκβολή μας και όμως γυρνάμε στην πηγή

Ναι το ποτάμι δε στερεύει καθάριο τρέχει το νερό
ενώνει δεν μεταναστεύει πηγή και γη με ωκεανό
Κάλλιο που όσο και να κλαίει ο κάθε που θα νοσταλγεί
η ζήση δε γυρνάει replay κι οι δρόμοι τρέχουν χιαστί

"Πρώτο τραγούδι"

Στίχοι: Μανώλης Ρασούλης
Μουσική: Σταύρος Λογαρίδης

Απ' τα ψηλά στα χαμηλά
κι απ' τα πολλά στα λίγα,
κι απ' τα πολλά στα λίγα,
μαζεύω φίλους συντροφιά
με μια κρυφή ελπίδα,
με μια κρυφή ελπίδα.

Απ' το πρωί ξεκίνησα να τρέχω και δε φτάνω
κι απ' την ταράτσα της Βουλής θα πέσω να πεθάνω.

Ο χάρος παρεξήγησε
και μου 'δωσε τσιγάρο
προχθές στα σκοτεινά μου,
παράξενα μου μίλησε,
με νόμισε φαντάρο
και σβήνουν τα όνειρά μου.

Αχ! στα στραβά, τα πράγματα σκουραίνουνε και πάνε,
τη μοίρα μου σε σκόνη για τα ρούχα τη βουτάνε.

Οι πόθοι μου μουλιάσανε
βαθιά στην ιστορία
και λένε γι' αλλαγή,
οι άρχοντες μουχλιάσανε
μεσ' στην πολυκαιρία,
τους δίνω απαλλαγή.

Κλείσε την πόρτα και άσε με να περιμένω απ' έξω,
δεν ξέρω καν, σαν πρέπει ένα απ' τα δύο να διαλέξω.

Απ' τα ψηλά στα χαμηλά
κι απ' τα πολλά στα λίγα,
κι απ' τα πολλά στα λίγα,
μαζεύω φίλους συντροφιά
με μια κρυφή ελπίδα,
με μια κρυφή ελπίδα.

Η σημερινή ελληνική πραγματικότητα..(απο πιτσιρικάδες μπλόγκερς)

- "Τελικα εχει καταφερει η φθορα της συγχρονης μουσικης να διαφθειρει τους παντες!!!
Καταρχας το νεο του θανατου το ειδα απο το νετ!!!!Απο τηλεοραση τιποτα!!!!
Και πανω στη θλιψη μου το ανεφερα σε ενα τραπεζι αργοτερα για να εισπραξω τις απαντησεις: "ποιος ηταν ο Ρασουλης?","μουσικος,απο ναρκωτικα πεθανε σιγουρα" και τετοια!!!!!
Απο τα 5 ατομα μονο εγω γνωριζα και αλλος ενας ειχε απλα ακουστα(!!!) ποιος ειναι ο Ρασουλης!!!!!!!!!
 Φρικη"


- "Ναι αλλά ξέρουν τη Βέρα Λάμπρου και τη Τζούλια..."

- "..ας ειναι ελαφρυ το χωμα παντως απο την ηλικια μου οι 5 στους 6 δεν τον ξερουν...
Την Τζουλια την ξερουμε 7 απο τους 6

ατιμα MME"


ΑΛΛΑ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΧΕΙΡΟΤΕΡΑ..

(Από το ιστολόγιο του Μανώλη Ρασούλη)

.."Οπότε αποφασίζω να πάω μια μέρα στο γραφείο του υπουργού Πολιτισμού Ευάγγελου Βενιζέλου κι έκλεισα σαν πολιτισμένος άνθρωπος ραντεβού. Με εδέχθη. Όμως προς τι;

Εγώ ευθύς αμέσως του εξέθεσα το αίτημα μου: Κύριε υπουργέ, του είπα, πριν από 17 χρόνια η αείμνηστη Μελίνα μού έδωσε 10 συναυλίες χωρίς να τις ζητήσω. Μπορείτε εσείς σήμερα μετά 17 χρόνια που το έργο μου μέστωσε και δεν θα αρνιόμουν 10 συναυλίες και στα χωριά του Έβρου;

Ο Ευάγγελος Βενιζέλος μού απήντησε ερωτών σαν φιλόσοφος:

Δηλαδή ποιος είστε; Τι ακριβώς κάνετε;

Υπήρχαν αυτόπτες μάρτυρες μπροστά. Θα πει κάποιος, ένας υπουργός δεν μπορεί να ξέρει τους πάντες. Φυσικά, αφού ο Βενιζέλος τυγχάνει φίλος και θαυμαστής του Νταλάρα, γιατί να ξέρει εμένα; Άλλωστε, εγώ δεν διαθέτω τόση τηλεοπτική επιφάνεια όση ο επιστήθιός του. Δεν πιστεύω ότι δεν με ήξερε. Όλη η Θεσσαλονίκη με φωνάζει Μανώλη. Κατά κάποιον τρόπο είναι κι αυτός στο κλαμπ των διωκτών μου. Ίσως γιατί πιστεύει ότι δεν θα του επιτρέψω να γίνει μια μέρα πρωθυπουργός και να παίξει με τις κούκλες του. Μ' αυτά όμως και μ' αυτά, γιατί να του επιτρέψω; Θα επιτρέψω ας πούμε στο Γιωργάκη που χορεύει και πιο καλό ζεϊμπέκικο.

Άλαααα, Γιώργοοοο"


Υ.Γ Και σχετικά πρόσφατα πήγε  να ζητήσει να δει την τότε υφυπουργό Πολιτισμού, Άντζελα Γκερέκου. Η γραμματέας της τον ενημέρωσε οτι δεν μπορεί να τη δει διότι έλειπε σε ταξίδι. Ζήτησε λοιπόν απο τη γραμματέα να του κλείσει ένα ραντεβού με την υφυπουργό και η γραμματέας του απάντησε οτι δεν γίνεται. Ο πατέρας μου έμεινε κάγκελο! Τη ρωτάει: "Τ'όνομά μου το γνωρίζετε; Γνωρίζετε καθόλου ποιός είμαι;" Και αυτή του λέει "..όχι.."!..

"τα λόγια είναι περιττά.." που τραγουδούσε και ο.. παρά τη υφυπουργώ

Πότε παθαίνει εκλάψεις απόδωσης φόρου τιμής η Πολιτεία και τα υπόλοιπα περι απορίας και προσφοράς.

Ακόμα περιμένω την λίστα με τα χαρακτηριστικά της τιμητικής αναγνώρισης στους πολίτες του πολιτιστικού γίγνεσθαι αυτού του τόπου. Δεν μου καίγεται καρφί για τα λεφτά τους και σιγά μην ζητούσα εγώ λεφτά για κηδείες και έξοδα (πόσο δε μάλλον ο πατέρας μου). Και η αλήθεια είναι οτι δεν ζήτησα εγώ προσωπικά κάτι
τέτοιο, αλλά αντιθέτως οι άνθρωποι που αγαπούσαν τον πατέρα μου και το έργο του ζήτησαν απο την Πολιτεία την
 ανάλογη κίνηση. Η Πολιτεία με χαρά δέχτηκε και μετά το πήρε πίσω. Το Ηράκλειο αντίθετα σύσωμο ζήτησε με όλα τα
 έξοδα δικά του να αποχαιρετίσει τον Μανώλη Ρασούλη στη γεννέτειρα του, κάτι που όμως δεν κατέστη εφικτό λόγω
 της απαγόρευσης μεταφοράς του στην Κρήτη βαση των συνθηκών καθυστέρησης της ταφής. Ξέρω όμως καλά, οτι ο
πατέρας μου θα έφερνε τα πάνω κάτω σε περίπτωση παρόμοιας πολιτειακής στάσης σε κάποιον άνθρωπο που έχει
 δώσει τα πάντα για το επίπεδο και το βάθος αυτής της χώρας.Στη μνήμη -και μόνο- των δικών του μαχών, η Δημόσια
"αντιπροσώπευση" του Ελληνικού Πολιτισμού θα λάβει την αντιμετώπιση που της αξίζει. Και θα πρέπει να γνωρίζουν οτι βρίσκονται ήδη αρκετοί απέναντί της.

ΠΡΟΣ ΟΛΑ ΤΑ Μ.Μ.Ε.

ΠΡΟΣ ΟΛΑ ΤΑ Μ.Μ.Ε.
Θα παρακαλούσα να γνωστοποιήσετε τα εξής:
Τα δύο CD τα οποία θα δωθούν αυτή την Κυριακή 20 Μαρτίου από τις εφημερίδες «ΤΟ ΒΗΜΑ» και το «ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ» (και τα οποία είναι αντίστοιχα: «Η Εκδίκηση της Γυφτιάς» και το « Πότε Βούδας πότε Κούδας») δίνονται χωρίς την ηθική συγκατάθεση των νόμιμων κληρονόμων και υπευθύνων για τη διαχείρηση του πνευματικού και καλλιτεχνικού έργου του Μανώλη Ρασούλη.
Ασκώντας το ηθικό δικαίωμα για λογαριασμό του πατέρα μου και σεβόμενη τη μνήμη, τις πεποιθήσεις, τις αρχές του και την προσωπικότητά του, θεωρώ αυτήν τη βιαστική κυκλοφορία από τις δισκογραφικές εταιρείες με προφανή σκοπό το εμπορικό κέρδος, ως θίγουσα την τιμή και την υπόληψη τόσο τη δική μου ως ασκούσα το ηθικό δικαίωμα του πατέρα μου, όσο και τη μνήμη ενός ανθρώπου που όλη του η πορεία και η φιλοσοφία είχε ως σκοπό την προαγωγή του Πολιτισμού και όχι το κέρδος.
Είναι γνωστό ότι η δισκογραφία περνάει μεγάλη κρίση τα τελευταία χρόνια. Ο Μανώλης Ρασούλης είναι αυτός που τελικά θα την βγάλει από την κρίση; Δεν περίμεναν ούτε να περάσουνε μερικά εικοσιτετράωρα από τον θάνατο και την ταφή του για να βγάλουν ξανά στην επιφάνεια ένα υλικό που κάλλιστα θα μπορούσαν να είχαν βγάλει όσο ζούσε. Ουδείς επικοινώνησε μαζί μου και βεβαίως καμία άδεια δεν δόθηκε από εμένα ως προς το ηθικό πλαίσιο και στοιχείο αυτής της επανακυκλοφορίας, ειδικά κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες οδύνης για μένα προσωπικά και γενικότερα για την οικογένεια του Μανώλη Ρασούλη.
Μία ειδικότερη απρέπεια είναι ότι το CD της εφημερίδας «ΤΟ ΒΗΜΑ» δίνεται σε ταυτόχρονη κυκλοφορία με κάποιο άλλο CD του Γιώργου Νταλάρα, ο οποίος είχε σύρει τον Μανώλη Ρασούλη αρκετές φορές στα δικαστήρια.
Δυστυχώς πληροφορήθηκα τυχαία σήμερα, Σάββατο 19 του μηνός, ότι πρόκειται να γίνουν όλα αυτά που προανέφερα και λόγω χρόνου δεν μπόρεσα να εμποδίσω την κυκλοφορία των CD.
Εκφράζω την απογοήτευση και τη λύπη μου για την ασέβεια με την οποία αντιμετωπίζουν κάποιοι το καλλιτεχνικό έργο του πατέρα μου.

Ευχαριστώ πολύ,
Ναταλία Ρασούλη

Η Ελλάδα ΟΦΕΙΛΕΙ σε αυτούς που γράφουν την ιστορία της.

          ΔΕΝ θ'αφήσουμε ΚΑΝΕΝΑΝ να πλασσάρει την εικόνα που θέλει για τον πατέρα μου! Και χιλιάδες να είναι, ΔΕΝ μ'ενδιαφέρει καθόλου! Να σιωπήσουν όλοι. Η κοινή γνώμη ΔΕΝ θα έχει διαστρεβλωμένη εικόνα! Ο μπαμπάς ΔΕΝ ήταν μοναχικός μαχητής. Απεχθανόταν την μοναξιά! Έπεφτε μέσα στη φωτιά και αυτό το γνωρίζουν όλοι! Άλλο η Πολιτεία και άλλο ο κόσμος που τον αγαπούσε. Όλη η Ελλάδα είδε το αν έφυγε μόνος του. Και όλη η Ελλάδα θα μάθει, οτι η πολιτεία δεν του πρόσφερε ούτε τον τάφο του, ούτε μια τρύπα στο χώμα.
          Καλά θα κάνουν όλοι ν' αρχίσουν να παίρνουν την θέση αυτή που τους αρμόζει και την θέση για την οποία τους εξέλεξε ο κόσμος. Η Ελλάδα ΟΦΕΙΛΕΙ σε αυτούς που γράφουν την ιστορία της. Και πρέπει να αρχίσει να τους τιμά όταν βρίσκονται ακόμα εν ζωή και είναι δημιουργικοί. Οχι να ζητάμε εμείς μια τρύπα μες το χώμα.

Eγώ και η Wonder Woman!

Όταν ήμουν μικρή, λάτρευα την Wonder Woman (ακόμα τη λατρεύω) και ήθελα να δείξω στους φίλους μου οτι την ξέρω προσωπικά! Μου είχαν πάρει οι γονείς λοιπόν ένα τεύχος του Superman και με μεγάλη μου χαρά είδα οτι είχε αφίσα την - για μένα τότε - Σούπερ γούμαν! Οπότε πήρα την αφίσα μου και κότσαρα ένα αυτόγραφο από κάτω "Στη Ναταλία με αγάπη, Σούπερ γούμαν" με κάτι παιδικά γράμματα που έβγαζαν μάτι! Κάτι είχα κάνει και λάθος και το είχα σβήσει με γόμα - με στυλό το είχα γράψει - και φαινόταν κ αυτό, και το κορυφαίο ήταν οι ψιλές και οι περισπωμένες γιατί μόλις είχε αλλάξει το σύστημα σε μονοτονικό. Ειδικά η περισπωμένη πάνω στο ύψιλον του "Σούπερ" ήταν το κάτι άλλο! Δεν θυμάμαι αν έπεισα τους φίλους μου για τη γνωριμία μου με την Σούπερ αλλά εχω ακόμα την αφίσα που μου θυμίζει τι κάναμε παιδιά!

Ο Γιώργος Σεφέρης για την δικτατορία..

«Πάει καιρὸς ποὺ πῆρα τὴν ἀπόφαση νὰ κρατηθῶ ἔξω ἀπὸ τὰ πολιτικὰ τοῦ τόπου. Προσπάθησα ἄλλοτε νὰ τὸ ἐξηγήσω. Αὐτὸ δὲ σημαίνει διόλου πὼς μοῦ εἶναι ἀδιάφορη ἡ πολιτικὴ ζωή μας. Ἔτσι, ἀπὸ τὰ χρόνια ἐκεῖνα, ὡς τώρα τελευταῖα, ἔπαψα κατὰ κανόνα νὰ ἀγγίζω τέτοια θέματα· ἐξάλλου τὰ ὅσα δημοσίεψα ὡς τὶς ἀρχὲς τοῦ 1967 καὶ ἡ κατοπινὴ στάση μου – δὲν ἔχω δημοσιέψει τίποτα στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τότε ποὺ φιμώθηκε ἡ ἐλευθερία – ἔδειχναν, μοῦ φαίνεται, ἀρκετὰ καθαρὰ τὴ σκέψη μου. Μολαταῦτα, μῆνες τώρα, αἰσθάνομαι μέσα μου καὶ γύρω μου, ὁλοένα πιὸ ἐπιτακτικά, τὸ χρέος νὰ πῶ ἕνα λόγο γιὰ τὴ σημερινὴ κατάστασή μας. Μὲ ὅλη τὴ δυνατὴ συντομία, νὰ τί θὰ ἔλεγα: Κλείνουν δυὸ χρόνια ποὺ μᾶς ἔχει ἐπιβληθεῖ ἕνα καθεστὼς ὁλωσδιόλου ἀντίθετο μὲ τὰ ἰδεώδη γιὰ τὰ ὁποῖα πολέμησε ὁ κόσμος μας καὶ τόσο περίλαμπρα ὁ λαός μας στὸν τελευταῖο παγκόσμιο πόλεμο. Εἶναι μία κατάσταση ὑποχρεωτικῆς νάρκης, ὅπου ὅσες πνευματικὲς ἀξίες κατορθώσαμε νὰ κρατήσουμε ζωντανές, μὲ πόνους καὶ μὲ κόπους, πᾶνε κι αὐτὲς νὰ καταποντιστοῦν μέσα στὰ ἑλώδη στεκούμενα νερά. Δὲ θὰ μοῦ ἦταν δύσκολο νὰ καταλάβω πῶς τέτοιες ζημιὲς δὲ λογαριάζουν πάρα πολὺ γιὰ ὁρισμένους ἀνθρώπους. Δυστυχῶς δὲν πρόκειται μόνον γι᾿ αὐτὸ τὸν κίνδυνο. Ὅλοι πιὰ τὸ διδάχτηκαν καὶ τὸ ξέρουν πὼς στὶς δικτατορικὲς καταστάσεις ἡ ἀρχὴ μπορεῖ νὰ μοιάζει εὔκολη, ὅμως ἡ τραγωδία περιμένει ἀναπότρεπτη στὸ τέλος. Τὸ δράμα αὐτοῦ τοῦ τέλους μᾶς βασανίζει, συνειδητὰ ἢ ἀσυνείδητα, ὅπως στοὺς παμπάλαιους χοροὺς τοῦ Αἰσχύλου. Ὅσο μένει ἡ ἀνωμαλία, τόσο προχωρεῖ τὸ κακό. Εἶμαι ἕνας ἄνθρωπος χωρὶς κανένα ἀπολύτως πολιτικὸ δεσμὸ καί, μπορῶ νὰ τὸ πῶ, μιλῶ χωρὶς φόβο καὶ χωρὶς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τὸν γκρεμὸ ὅπου μᾶς ὁδηγεῖ ἡ καταπίεση ποὺ κάλυψε τὸν τόπο. Αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία πρέπει νὰ σταματήσει. Εἶναι ἐθνικὴ ἐπιταγή. Τώρα ξαναγυρίζω στὴ σιωπή μου. Παρακαλῶ τὸ Θεὸ νὰ μὴ μὲ φέρει ἄλλη φορὰ σὲ παρόμοια ἀνάγκη νὰ ξαναμιλήσω».